Werking van organische meststoffen

De werking van organische mest wordt uitgedrukt door middel van een werkingscoëfficiënt. Deze geeft aan welk deel van het totale gehalte van een element dezelfde werking heeft als kunstmest (voor stikstof meestal KAS en voor fosfaat (tripel)superfosfaat), toegediend in het voorjaar.

Stikstof

Dierlijke mest

Bij de berekening van de stikstofwerking van dierlijke mest worden twee fracties onder-scheiden, nl. minerale stikstof (Nm) en organisch gebonden stikstof (Norg). Voor deze twee fracties gelden twee afzonderlijke werkingscoëfficiënten, nl. WCm en WCorg. De stikstofwerking is dan als volgt te berekenen:

stikstofwerking = WCm * Nm + WCorg * Norg

De stikstofwerkingscoëfficiënt van de Nm-fractie is afhankelijk van de toedieningsmethode (Tabel 8.2). De stikstofwerkingscoëfficiënt van de Norg-fractie is afhankelijk van de mestsoort, het toedieningstijdstip en de stikstofopnameperiode van het gewas. In Tabel 8.3 is de stikstofwerkingscoëfficiënt van de Norg-fractie van verschillende mestsoorten weergegeven bij voorjaarstoepassing. In Tabel 8.4 is de stikstofwerkingscoëfficiënt van N-totaal in de mest weergeven bij voorjaarstoepassing op basis van de mestsamenstelling die is weergegeven in Tabel 8.1.

Klik op de tabellen om deze te vergroten

tabel 8.2.jpg
Tabel 8.3.jpg
Tabel 8.4.jpg
Tabel 8.5 corr.jpg

Opmerkingen bij de Tabellen 8.3, 8.4 en 8.5

1. Vuistregels voor de N-opnameperiode van een aantal gewassen:
- tot 1 juni: wintergerst
- tot 1 juli: wintertarwe, zomergerst, rogge, triticale, haver, spelt, knolselderij (vroeg)
- tot 1 aug: aardappel, snijmaïs, zomertarwe, zomerkoolzaad, knolselderij (normaal)
- tot 1 sep: bieten, cichorei, knolselderij (laat)
- tot 1 nov: schorseneren

2. Bij groententeelten kan de teeltperiode sterk variëren. Voor de meeste groententeelten kan als eind van de N-opnameperiode het oogstmoment worden aangehouden.

3. In geval van dubbelteelten komt bij voorjaarsaanwending van mest het werkzaam deel van de minerale stikstof en een deel van de organische gebonden stikstof beschikbaar aan de 1e teelt. In de 2e teelt komt enkel een deel van de organische fractie beschikbaar. De stikstofwerking tussen twee opeenvolgende data kan worden geschat met behulp van Tabel 8.3 (voor Norg) of Tabel 8.4 (voor N-totaal). Voorbeeld: bij voorjaartoediening van champost komt in de periode tussen 1 augustus en 1 oktober 10% van N-totaal beschikbaar.

4. Voor prei die in juni-juli wordt geplant en waarbij de drijfmest later in het voorjaar wordt geïnjecteerd (mei), kan worden uitgegaan van een stikstofwerking tot aan de winter van:

  • 50% van N-totaal respectievelijk 25% van Norg bij runderdrijfmest;
  • 80% van N-totaal respectievelijk 60% van Norg bij varkensdrijfmest.

5. De stikstofwerkingscoëfficiënten in Tabel 8.4 hebben betrekking op de mest-samenstelling zoals die is weergegeven in Tabel 8.1. Indien de Nm- en Norg-fractie van de mest afzonderlijk zijn gemeten, is het nauwkeuriger om de werking te berekenen met de formule WCm * Nm + WCorg * Norg. Ook bij andere toedieningswijzen kan de werking met behulp van deze formule worden berekend. Indien alleen N-totaal bekend is, kan voor de afzonderlijke fracties een gemiddelde verdeling worden gehanteerd (Tabel 8.5). Deze verdeling is gebaseerd op Tabel 8.1. Voorbeeld: bij voorjaarstoepassing in wintertarwe van varkensdrijfmest waarvan alleen N-totaal bekend is, kan de stikstofwerkingscoëfficiënt worden berekend als: 70% * 0,53 + 35% * 0,47 = 55%.

6. Wanneer vaste mest in de herfst wordt toegediend, is de werking in het volgend groeiseizoen wat lager dan bij voorjaarstoediening. Bij toediening in september-oktober bedraagt de werking ca. 15% van N-totaal bij vaste rundveemest en ca. 25% van N-totaal bij kippenmest. Bij toediening van vaste mest in december-januari bedraagt de werking ca. 20% van N-totaal bij rundveemest en ca. 35% bij kippenmest. Omdat de verliezen gedurende de winter sterk afhangen van de hoeveelheid neerslag, kan het beste in het voorjaar een Nmin-monster worden genomen. Eventueel niet verloren gegane stikstof wordt dan meegenomen in het Nmin-monster. Bij de bepaling van de N-gift kan dan vervolgens nog rekening worden gehouden met een extra mineralisatie van ca. 15% en ca. 30% van de Norg-fractie voor resp. rundermest en varkens/kippenmest.

7. Bij toediening in februari moet ook nog rekening worden gehouden met uitspoelingsverliezen en zal de stikstofwerking lager zijn dan de in Tabel 8.4 genoemde cijfers.

8. In kippenmesten bestaat een deel van de organische fractie uit urinezuur. Urinezuur breekt snel af en heeft een vergelijkbare werking als N-mineraal. Het aandeel urinezuur kan echter sterk variëren (10-70%). Bij de stikstofwerkingscoëfficiënten die zijn genoemd in de Tabellen 8.3 en 8.4, is geen rekening gehouden met urinezuur. Als in de mest een substantieel deel van de organische fractie in de vorm van urinezuur aanwezig is, zal de stikstofwerking bij voorjaartoepassing hoger uitvallen en bij herfsttoepassing lager.

9. Wanneer jaarlijks dierlijke mest wordt toegepast, kan rekening worden gehouden met een 35% en 20% (absoluut) hogere werking van de N-org-fractie bij resp. rundermest en varkens/kippenmest. Indien echter bij de bepaling van de stikstofgift al rekening is gehouden met het stikstofleverend vermogen van de grond (NLV) moet de hogere werking bij jaarlijkse mesttoepassing niet worden meegeteld, omdat dit al via de NLV-waarde tot uiting komt en er anders sprake is van een dubbeltelling.

10. Bij toediening van gier via bouwlandinjectie in het voorjaar, kort voor de teelt, kan een N-werking van 90% worden aangehouden.

Overige organische meststoffen

Bij voorjaarstoepassing van GFT-compost en groencompost kan een werkingscoëfficiënt van 10% worden aangehouden. Bij herfsttoepassing kan een werking van 5% worden aangehouden in het volgende jaar en bij toepassing in de winter een werking van 5-10%.
De stikstofwerking van N-arme (groen)composten (≤1,5% N in de organische stof) is gering. Voor N-arme (groen)composten kan een werking worden aangehouden van 5% bij voorjaarstoepassing en van 0% bij herfst- en wintertoepassing.

Voor steekvast en vloeibaar zuiveringsslib kan een werking worden aangehouden van respectievelijk 20-30% en 30-40%.

Fosfaat

De fosfaatwerking van dierlijke mest bedraagt bij éénjarige toepassing respectievelijk 60%, 100% en 70% voor rundveemest, varkensmest en kippenmest. Bij langjarige gebruik van mest kan een werking van 100% worden aangehouden.

Voor compost kan eveneens worden uitgegaan van een fosfaatwerking van 100% bij lang-jarige toepassing. In het eerste jaar wordt de werking geschat op 60-80%.

De werking van fosfaat in zuiveringsslib kan sterk variëren en ligt tussen de 40-100%. Dit hangt samen met de aanwezigheid en soort van defosfateringstrap. Over het algemeen wordt van een werkingscoëfficiënt van 50% uitgegaan voor het eerste jaar.

Kalium

Omdat kalium in opgeloste vorm aanwezig is in de vloeibare fase is deze goed beschikbaar voor de plant. De kaliumwerking van organische mest bedraagt derhalve 100%.